Agenda 2017

Vrijdag 24 november 2017 De heer Dr. Heine Siebrand

Spelen met vuur, over kwetsbare religieuze behoeften, massa's en macht

Inspiratie is onlosmakelijk verbonden met ons mens-zijn. We kunnen niet zonder inspiratie. Het is onze kwetsbaarheid én onze kracht. Geïnspireerd worden lijkt soms op afkijken of na-apen zonder bronvermelding, maar er kan ook iets nieuws uit ontstaan, met een meerwaarde die kunst heet of zelfs religie. Nadoen (als stijl of stroming in de kunst) en (religieuze) navolging liggen namelijk dicht in elkaars verlengde. Beide hebben bovendien met elkaar gemeen dat zij aanhang genereren. Het brengt, als het succes heeft en goed aanslaat, veel mensen op de been die zich met het nieuwe willen identificeren. Artdirectors en goeroes staan dan snel op om het toegestroomde publiek te bedienen en in (hopelijk) goede banen te leiden.

Maar waar massa is daar is ook macht, zo weten we uit het befaamde werk van de Bulgaars-Duitse filosoof Elias Canetti. En bovendien zijn de behoeften en verlangens van de mens zo wisselvallig als het weer. Ze komen en gaan. En ze brengen daarbij leiders aan de macht die soms hun positie misbruiken en die - terwijl ze anderen de weg wijzen - zelf de grenzen overschrijden.

In deze lezing zien we dat aan elk geloof in meer of mindere mate een factor opwinding zit, die risico's met zich meebrengt. Deze opwinding of extase was oorspronkelijk atypisch voor de nuchterheid en het realisme van bijvoorbeeld de christelijke traditie. Sinds de jaren zeventig kwam het 'hemels baldakijn' door de toenemende secularisatie en ontkerkelijking naar beneden. Daarmee viel het geloof uit zijn vaste kaders, en werden in de moraliteit grote verschuivingen teweeggebracht. De aandacht werd verlegd: van behoeften als calvinistische soberheid, zuinigheid en een hoog arbeidsethos, die in de naoorlogse wederopbouw lang genoeg centraal hadden gestaan, naar veranderingen en naar vrijheid voor verlangens die al die tijd aan banden hadden gelegen. De seksuele revolutie dient zich aan en het wereldbeeld verandert onder de druk van talloze technische en sociale vernieuwingen. Het woonhuis verandert van een donkere ruimte, waarin ook gewerkt moest worden, in een helder verlichte omgeving waarin je van het leven kunt genieten.

Helaas is niet eenieder opgewassen tegen de weelde van de vrijheid. De moderne open samenleving stelt daarom nieuwe en meer transparante eisen aan het samenleven, maar ook aan het goed omgaan met leiderschap, massa en macht. Dit geldt in het sociale, het politieke en het religieuze domein. Want we zien dat onze behoeften op allerlei manieren botsen met onze nieuwe verlangens en hoe die al veranderend kunnen uitglijden en langs de afgrond gaan.

Dr. Heine Siebrand is filosoof en emeritus predikant van de Geertekerk in Utrecht.

De lezingen beginnen om 19.30 uur Kosten 7.50 euro. Leden/ vrienden 5 euro.

'
 
     
  U bent welkom in de Wilhelminakapel aan de Wilhelminaweg 7 - 3603 CR Maarssen

de Wilhelminaweg is het verlengde van de Schippersgracht langs/ achter kasteel Bolenstein